Emanet

Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki:
— Biz emaneti göklere yeryüzüne ve dağlara crzettik. Onlar onu yüklenmeye yanaşmadılar ondan ürktüler« (43)
Âyet-i kerimedeki «emanet» in mânası karşılığında sevap yahut ceza tahakkuk eden ibadet ve farzlardır.
Kurtubî'ye göre «emanet» bütün din görevlerini içine alırâlimlerin çoğunluğunun görüşü ve sahih fetva bu şekildedir. Fakat ayrıntılarda çe-şitli görüşler vardır. îbni Mes'ud'a göre âyet-ikerime mal güvenliği ile ilgilidir emanetler ve benzeri gibi. Yine ona isnad edilen başka bir gö-rüşe göre âyette bütün farzlar kasdedilmekle birlikte özellikle mal gü-venliği sözkonusudur.
Ebu Derda «cünübluktan arınmak emanettir» der. İbni Ömer «insan vücudunda Allah'ın ilk yarattığı organ cinsiyet uzvudur. Sanki Allah ku-tuna «bu uzuvsenin uhdene tevdi edilmiş bir emanettir onu mutlaka yerinde kullanonu koruduğun müddetçe ben de seni korurum» demlştir. Buna göre cinsiyet uzvu bir emanettir söz gibi emanettir kulaklar birer emanettirdil bir emanetirkarıneller ve ayaklar birer emanettir.Emaneti korumayanın imanı yoktur.
Hasan der ki «emanet göklere yere ve dağlara arzedildi bunların hepsi içindekilerle beraber titrediler. Çünkü Allah onlara teker teker «eğer emaneti iyi kullanırsan seni mükâfatlandırırım eğer kötüye kullanırsan cezalandırırım» diye buyurdu.
Bunun için her biri «hayır» cevabını verdi.
Mucahid (rehimehullahu) der ki «Allah Hz. Adem'i yarattığı za-man emaneti ona da ayni şartlarla teklif etti. Adem «onu yükleniyorum» dedi.
Hiç şüphesiz Allah emaneti göklere yere ve dağlara mecbur tuta-rak değil onları gönüllü bırakarak arzetmiştlr. Yoksa eğer onu onlara mecbur tutarak teklif etmiş olsaydı onlar da onu üzerlerine almaktan ka-çınmazlardı.
Kaffal ve onun görüşünde olanlara göre âyetteki «arzetme teklif etme» ifadesi sembolik (temsilî) dir. Yani gökyüzü yer ve dağlar bütün iriliklerine rağmen eğer emaneti yüklenmeye elverişli olsalardı karşı-lığı olan mükâfat ve azabın önemi yüzünden şeriatı omuzlamak bunlara ağır gelirdi Demektir ki şeriatı yüklenmek göklerin yeryüzünün ve dağ-ların kaçınmasını haklı çıkaracak kadar dev bir iştir.
Bununla birlikte ulu Allah'ın «insan onu yüklendi» diye belirttiği üze-re insanoğlu bu yükün altına girmiştir. Yani Hz. Adem tohum âleminde zürriyeti belinden çıkarken ve onlardan Allah'ı tanıyacaklarına dair söz alınırken kendisine arzedilen emanetin sorumluluğunu benimsemiştir.
Ulu Allah âyet-i kerimenin devamında «hiç şüphesiz o (yani insan) çok zalim ve pek cahildir» buyuruyor. Demektir ki o bu yükü yüklenir-ken nefsine ağır şekilde zulmetmiştir ayrıca yüklendiği sorumluluğun ağırlığı hususunda pek cahildir veya Allah'ın emirlerinin ne olduğunu bil-memektedir.
İbni Abbas'dan (R.A.) rivayet edildiğine göre şöyle buyuruyor: Ema-net Hz. Adem'e arzedildi «bunu içindekilerle birlikte al eğer itaat eder-sen seni affederim. Eğer emrimi kırarsan seni azaba çarptırırım» denildi. Hz. Adem «peki onu içindekilerle birlikte kabul ediyorum» diye cevap verdi. Fakat o günün ikindisi ile akşamı arasındaki kadar bir zaman he-nüz geçmişti ki Hz. Adem yasak ağacın meyvasını yedi. Ne var ki Allah hemen rahmetini arkasından yetiştirdi de kusuruna karşılık tevbe «ede-rek yine doğru yola döndü.
«Emanet» kelime olarak «iman» kelimesi ile ayni köktendir. Buna göre Allah'ın emanetini koruyan kimsenin Allah da imanını korur. Pey-gamber'imiz (S.A.S.) şöyle buyurur:
« — Emanete karşı titizlik göstermeyenlerin imanı yoktur.Sözünde durmayanın dini de yoktur.»
Bu konuda bir şair şöyle der:
Korkarak hiyanete razı olanın boynu devrilsin!
O yüzden emaneti korumaya yan çizenin
Dini ve insanlığı bir yana bırakarak başını alıp gitmiştir.
Yaşadıkça başına gelecek belâlar birbirini takip edecektir.
Diğer bir şair de şöyle der:
Hıyanete boyun eğmeği huy edinen kimse
Pek kısa zamanda sıranın kendisine gelmesine lâyıktır.
Zilletler durmadan elemlerini yağdırırlar
Zimmetine hıyanet edenler ile sözünü tutmayanlara.
Peygamber'imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:
-« Mü'min hıyanet ve yalan ile ilgisi olmayan her huyu edinebilir.»
Peygamber'imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:
— Ümmetim emaneti ganimet ve sadakayı angarya saymadıkça iyi yoldadır»
Peygamber'imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:
— Emaneti güvendiğin kimseye teslim et sana hainlik edene sen de karşılık verme.»
Buharî ile Müslim'de Ebu Hureyre'den (R.A.) rivayet edilerek nakle-dildiğine göre Peygamber'imiz (S.A.S.) şöyle buyuruyor:
— Münafığın alâmeti üçtür: Konuştuğu zaman yalan söyler verdiği sözü tutmaz uhdesine verilen emanete hiyanet eder.»
Demektir ki münafık bir kimseye birisi güvenip bir sır verse hemen hıyanet ederek onu başkalarına açar uhdesine maddî bir emanet tevdi edilse onu inkâr ederek veya korumayarak veyahut izinsiz kullanarak ona karşı hıyanet eder.
Emaneti korumak mukarreb meleklerin peygamberler'in sıfatı ve Allah korkusu taşıyan iyilerin huyudur. Ulu Allah (C.C.) şöyle buyurur:
— Hiç şüphesiz Allah size emanetleri lâyık olanlara vermenizi em-reder.» (44)
Bütün tefsir âlimleri bu âyet-i kerimenin şeriatın bir çok temel pren-sibini kapsadığı görüşündedirler. Âyet-i kerimenin muhatabı idare eden olsun idare edilen olsun bütün mükelleflerdir.
Buna göre idarecilerin mazlumu destekleyip hakkını ortaya çıkar-maları gerekir bu bir emanettir. Başta yetimler olmak üzere müslüman-İarın mallarını korumaları gerekir çünkü o bir emanettir. Âlimlerin halka dinin hükümlerini öğretmeleri gerekir bu âlimlerin koruyuculuğuna tes-lim edilmiş bir emanettir.
Ana-babanın çocuğuna iyi terbiye vererek göz - kulak olması gere-kir çünkü çocuk ana - babaya teslim edilmiş bir emanettir.
Nitekim Peygamber'imiz (S.A.S.) şöyle buyuruyor:
— Hepiniz ayrı ayrı birer çobansınız herkes sürüsünden sorumludur.»
Zehr-ur Rİyaz adlı kitapta anlatıldığına göre bir kul Kıyamet günü getiririlerek ulu Allah'ın huzuruna dikilir. Ulu Allah ona «falanın emanetini geri verdin mi» diye sorar. Kul «hayır ya Rabbl!» diye cevap verir.
Bunun üzerine Allah bir meleğe emir verir elinden tutar onu ce-henneme götürür ve cehennemin dibine düşmüş olan o emaneti adama gösterir ve onu ateşe atar. Adam cehennemin dibine ininceye kadar yetmiş yıl ateşte batmaya devam eder. Dibe inince orada duran ema-neti alıp yükselmeye başlar. Cehennemin ağzına çıkınca ayağı kayar yine batmaya başlar. Sonra yine yükselir yine batar. Peygamber'imi-zin (S.A.S.) şefaati sayesinde Allah'ın lütfu imdadına yetişerek emanet sahibi ona hakkını helâl edinceye kadar bu iniş - çıkışlar ayni şekilde devam eder.
Ebu Seleme (R.A.) şöyle rivayet ediyor «bir gün Peygamber'imizle (S.A.S.) birlikte oturuyorken bir cenaze getirildi namazı kılınacaktı. Pey-gamber'imiz «üzerinde borç var mı» diye sordu «hayır» diye cevap ver-diler. Bunun üzerine cenaze namazını kıldırdı.
Arkasından bir başka cenaze getirdiler. Peygamber'imiz yine «borcu var mı» diye sordu «evet var» diye cevap verdiler. Peygamber «arkada bir şey bıraktı mı» diye sordu «evet üç dinar» dediler. Bunun üzerine Peygamber'imiz bu cenazenin de. namazını kıldırdı.
Derken üçüncü bir cenaze getirdiler Peygamber'imiz (S.A.S.) «bor-cu var mı» diye sordu «evet» diye cevap verdiler. Peygamber'imiz «ar-kada bir şey bıraktı mı» diye sordu «hayır» dediler. Bunun üzerine «ar-kadaşınızın cenaze namazını siz kılınız» dedi.
(43) Kur'an-ı Kerim/Ahzab Sûresi72
(44) Kur'an-ı Kerim/Nisa Sûresi 58